Hành trình tỉnh thức

"Không có con đường nào trải sẵn nhung lụa cho ta đi cả, dù con đường ấy có đưa chúng ta đi đâu". Đấy là câu châm ngôn tôi tự nhắc chính mình ngay từ khi còn nhỏ. Chính vì thế, tự chuẩn bị cho mình hành trang để sẵn đón gai góc, gập ghềnh... là trách nhiệm của bất cứ kẻ lữ hành nào.

Nếu bạn muốn trở thành một ai đó, hẳn nhiên bạn phải tìm hiểu xem "ai đó" cần những đặc tính nào. Muốn trở thành nhà kinh tế, hay chính trị gia, hay luật sư, hay triết gia... thì mỗi vị trí đều cần tri thức về lĩnh vực mà mình theo đuổi. Tri thức về quá khứ mà lịch sử chuyên ngành ấy đã có, kinh nghiệm của chính mình đã trải qua, và cả những dự cảm về những gì có thể xảy ra cho tương lai sắp tới. Tất nhiên, dù có chuẩn bị đầy đủ tất cả những tư lương cho hành trình đó, vẫn có những khoảng bất định mà không ai có thể dự đoán trước. Và chính bất định ấy tạo nên sự thành công và thất bại trên chuyến đi "trở thành".

Và khi bạn muốn "trở thành", nghĩa là thực tại bạn chưa phải là đối tượng của sự trở thành. Chính vì chưa phải là đối tượng của sự trở thành, nên hiện tại luôn sống trong trạng thái thiếu thốn. Vì thiếu thốn nên phải cố gắng, phải góp nhặt, phải học hỏi, phải tích luỹ. Thường xuyên căng đôi mắt để quan sát, căng đôi tai để lắng nghe, sẵn sàng lao thân vào hành động để thử sức. Chính trạng thái thường "căng" như vậy tạo ra sự căng thẳng, tạo ra sự bất an, tạo nên lo lắng, tạo nên sợ hãi... Những tính từ ấy nói lên sự bất toàn của hiện tại, nói lên sự bồn chồn của sự "trở thành".

Và khi trạng thái căng thẳng trở nên quá độ, sự bất an, lo lắng, sợ hãi... vượt quá khả năng kiểm soát của ý chí, chúng sinh ra sự xung đột với chính mình. Nội tâm đấu tranh giữa cái đang là và cái trở thành, cái được và cái mất, cái thành công và thất bại, cái đúng và cái sai, cái chuẩn mực và cái vượt ra khỏi chuẩn mực, cái truyền thống và cái bên lề truyền thống... sinh ra xung đột hệ tư duy. Các căn bệnh như rối loạn hệ thần kinh thực vật, rối loạn lo âu, trầm cảm... là dấu hiệu cho thấy chiến trường nội tâm đang ở tình trạng quá độ. Khi sự quá độ không được thuyên giảm, con người có thể tìm cách giải phóng nó bằng cách chấm dứt chính sự tồn tại của mình, coi nó như phương án duy nhất cho sự giải thoát.

"Không có con đường nào trải sẵn nhung lụa cho ta đi cả, dù con đường ấy có đưa chúng ta đi đâu". Và hành trình tỉnh thức cũng không phải là con đường có sẵn nhung lụa cho mỗi hành giả cất bước lên đường.

Không có bùn sẽ không có sen, không có khổ đau sẽ không có bình an, không có cái sai sẽ không có cái đúng, không có nắm cũng sẽ chẳng buông.... và không có cái này cũng chẳng có cái kia. Tất cả do duyên sinh khởi thì cũng có thể do duyên mà diệt tận. Vạn pháp vô thường và vì thế tất cả đều có thể đổi thay. Không có cái gì tuyệt đối bất biến, không có bến đỗ nào đợi mãi con đò xưa, không có dòng sông nào ngừng trôi theo năm tháng.

Hành trình tỉnh thức là gì? Đó không phải là hành trình trở thành một ai đó có một vị trí nhất định trong xã hội. Không có cái ghế nào cố định cho người tỉnh thức ngồi, không có tên gọi để định danh một ai đó tỉnh thức. Người tỉnh thức có thể là một tu sỹ, một chính trị gia, một nhà kinh tế, một luật sư... cũng có thể người tỉnh thức chỉ là một người rất bình thường, rất vô danh giữa xã hội coi trọng kim tiền, phông bạt này. Và vì họ có thể là bất kỳ ai, nên đi tìm một người được gọi là tỉnh thức là một việc làm vô nghĩa.

Vậy dấu hiệu nào cho thấy đó là một người tỉnh thức? Nếu gọi tỉnh thức là một cái đích thì muốn nhìn thấy họ có tỉnh thức hay không thì chính mình phải tỉnh thức trước đã. Chỉ có người thực sự tỉnh thức mới nhìn thấy người tỉnh thức, còn chưa tỉnh thức thì dù bạn có nhìn ai, cái nhìn của mình đều đeo một lớp kính màu do tầm nhìn hạn hẹp, cố chấp của chính mình gán nên người được nhìn mà thôi. Nhưng nếu gọi tỉnh thức là một "hành trình" thì ai trong chúng ta cũng đang đi trên hành trình ấy.

Hành trình tỉnh thức là gì? Đó là những ngày dài sống trong đam mê bất tận vào ánh hào quang của hư vinh, sắc cảnh. Đó là những bữa tiệc dài sống trong rượu chè, say sưa tình ái ngập ngụa. Đó là những đêm sâu sống trong tận cùng đớn đau tuyệt vọng. Những ngày dài, những đêm sâu, những sai lầm, những vấp ngã, những thất bại.... đều là tư lương, là nấc thang đưa ta tiến dần về phía ánh sáng. Không có gì là vô nghĩa, là hoang phí trên hành trình tỉnh thức cả. Ánh bình minh nào cũng phải đi qua đêm tối mới rực rỡ, sự bình an nào cũng trải qua mọi giông bão thăng trầm. Đó là nấc thang và đó cũng là cái giá phải trả trên con đường này.

"Không có con đường nào trải sẵn nhung lụa cho ta đi cả, dù con đường ấy có đưa chúng ta đi đâu". Có những con đường đưa chúng ta đi từ điểm A đến điểm B. Và hành trình ấy cần thời gian để di chuyển, dù phương tiện của chúng ta có ngang vận tốc ánh sáng. Nhưng có con đường không đưa chúng ta đi đâu cả, cũng chẳng cần thời gian để chuyển động.

Hành trình tỉnh thức không đưa bạn đi từ điểm này sang điểm khác. Hành trình này, dù bạn có cảm giác đã đi xa bao lâu, đến khi ngoảnh đầu nhìn lại, vẫn chỉ là điểm bắt đầu. Vị trí vẫn ở đó, bạn làm nghề gì cũng cứ làm nghề đó, nhưng bạn đã không còn là bạn nữa. Bạn hôm qua không còn là bạn hôm nay, và cũng sẽ không còn là bạn ngày mai. Và chính vì sống mà không bị mắc kẹt vào thời gian, bạn giải thoát khỏi vị trí mà mình đang đứng.

Hành trình tỉnh thức cũng không khiến bạn trở thành một ai khác. Ngược lại với sự "trở thành", hành trình này cho ta thấy "hiện tại" của chính bạn là tuyệt mỹ nhất. Ngay lúc này, bây giờ, bạn "biết" chính mình, dù hôm qua bạn đã đi qua bao nhiêu con đường, khoác bao nhiêu chiếc mặt nạ, hình hài mang bao nhiêu vết xước... Chỉ cần bạn nhận ra, biết chính mình, ngay lúc này, bây giờ, không phán xét... Tịch lặng và vô ngôn. Thế là đủ!

Hành trình tỉnh thức không cho bạn thêm bất cứ tài sản nào, không bắt bạn buông xuống bất cứ thứ gì bạn đang sở hữu. Hành trình này chỉ nhắc ta biết, bất cứ thứ gì bạn đang sở hữu, từ hình hài của chính bạn đến tài sản bạn nắm trong tay, từ tri thức bạn tích luỹ được đến tâm tư cảm xúc đang hiện khởi trong tâm... đều không phải là bạn, đều không định nghĩa bạn là ai. Bạn không phải là tất cả những thứ đó... và chỉ cần có vậy, bạn tự do. Cứ để hình hài này được vô thường, cảm xúc kia được buồn vui, suy nghĩ kia được quyền đến đi, tâm hành kia được quyền tan hợp... , bạn không đồng hoá mình với chúng, không để nó sai khiến bạn. Và chỉ cần có vậy, bạn tự do.

Và... hành trình này.... phải nói thật lòng....

nó cần đau khổ tận cùng mới có thể tạo ra bước nhảy, tan vỡ tận cùng mới mở cánh cửa tự do.

Lạc thú hời hợt, bình yên hời hợt, thành công hời hợt....

sẽ chỉ khiến bạn mãi sống trong ảo giác của sự viên mãn giả tạo mà thôi.

Dù bạn có là ai, đang ở đâu, đang khổ hay đang vui...

Thì cả bạn và tôi đều đang trên hành trình ấy.

Cứ sống trọn vẹn, chân thành và hết mình với những lựa chọn đó đi!

(16/8/2026)